Phúc Lành Của Đất- Growth of the Soil (Chương 5)

Knut Hamsun

Một năm tồi tệ không bao giờ đến đơn lẻ. Isak đã trở nên kiên nhẫn và sẵn sàng đón nhận vận số của mình. Lúa bị héo quắt và có rất ít cỏ khô, nhưng khoai tây trông có vẻ lại qua truông một lần nữa – khá tệ hại, tất cả mọi thứ, nhưng chưa đến mức xấu nhất. Isak vẫn còn số củi và gỗ mùa trước để bán trong làng, và việc đánh bắt cá trích ở bờ biển trúng đậm, vì thế dân làng có nhiều tiền để mua củi. Thật sự, đã có thể thấy trước rằng vụ thu hoạch lúa sẽ thất bại – vì làm sao anh có thể đập lúa khi không có kho chứa và sân đập? Cứ gọi nó là dự báo; đôi khi cũng chẳng có hại gì trong việc đó.

Còn có những chuyện khác không dễ gạt ra khỏi tâm trí. Một gã người Lapp nào đó đã nói gì với Inger vào mùa hè đó – một điều gì đó về việc chưa mua? Mua à, anh phải mua cái gì đây? Kia là đất, kia là rừng; anh đã phát quang và canh tác, đã xây dựng một thôn trại giữa một chốn tự nhiên hoang dã, đã kiếm miếng ăn cho bản thân và gia đình mình, không xin xỏ bất kỳ một ai thứ gì mà chỉ làm lụng canh tác một mình. Anh thường nghĩ khi xuống làng sẽ tới hỏi ngài Lensmand (quan chức hành chính phụ trách một xã) về vụ này, nhưng đã luôn gác nó lại; vị Lensmand đó không phải là một người dễ dàng tiếp xúc, mọi người bảo thế, và Isak không phải là người giỏi mồm mép. Ông ta có thể nói gì nếu anh tới đó – anh tới vì việc gì?

Một ngày đông nọ chính vị Lensmand đã đánh xe lên chỗ của anh. Một người đàn ông đi cùng với ông ta, và nhiều giấy tờ trong một cái túi. Chính là Geissler, vị Lensmand đó. Ông ta nhìn sườn đồi mở rộng, đã dọn sạch cây rừng, bằng phẳng và liền lạc bên dưới lớp tuyết; có lẽ ông ta nghĩ rằng tất cả đều là đất đã canh tác, vì ông ta nói:

“Chà, anh đã có cả một nông trại lớn. Anh không mong là có tất cả những thứ này mà không mất gì cả chứ?”

Đúng là chuyện đó rồi! Isak hoảng kinh và không nói lời nào.

“Anh nên tới gặp tôi trước tiên để mua miếng đất,” Geissler nói.

“Vâng.”

Vị Lensmand nói về việc định giá, về các ranh giới, các khoản thuế phải đóng cho Nhà nước, và khi ông ta đã giải thích chút ít về vấn đề, Isak bắt đầu thấy rằng nói cho cùng trong đó có một sự hợp lý nào đó. Ông ta quay sang người bạn đồng hành của mình một cách chế giễu. “Nào, vì anh tự gọi mình là một giám định viên, phạm vi đất đã canh tác ở đây thế nào?” Ông ta không chờ người kia đáp mà tự mình ghi vào sổ một con số phỏng chừng. Rồi ông ta hỏi Isak về mùa màng, thu được bao nhiêu cỏ khô, bao nhiêu giạ khoai tây. Rồi về các ranh giới. Họ không thể đi quanh khu vực để đánh dấu khi tuyết ngập tới thắt lưng; và vào mùa hè không ai có thể lên đây được. Bản thân Isak nghĩ sao về phạm vi của đất rừng và đồng cỏ? – Isak không có ý tưởng nào cả. anh đã luôn nghĩ về chốn này như là đất của mình trong chừng mực anh có thể nhìn thấy. Vị Lensmand bảo rằng Nhà nước đòi hỏi phải có những ranh giới xác định. “Và phạm vi càng lớn, thì anh càng phải trả nhiều tiền.”

“Vâng.”

“Và họ sẽ không cho anh tất cả những gì anh nghĩ anh có thể nuốt trôi; họ chỉ cho phép anh ở một mức độ hợp lý cho các nhu cầu của anh.”

“Vâng.”

Inger mang ít sữa vào cho hai vị khách; họ uống sữa, và nàng mang vào thêm một ít. Vị Lensmand này mà là một người gắt gỏng à? Ông ta vuốt tóc Eleseus, và nhìn vào vật gì đó mà thằng bé đang chơi. “Đang chơi với những hòn đá sao? Cho ta xem nào. Ừm, nặng đấy. Trông như một loại quặng.”

“Có rất nhiều thứ đá đó trên đồi,” Isak nói.

Vị Lensmand quay lại với công việc. “Anh muốn nhất là về hướng nam và hướng tây tính từ đây, tôi cho là vậy? Ta cứ cho là hai Fulông về hướng nam nhé? (1 Fulông = 1/8 dặm Anh = 201m.)

“Hai Fulông!” viên trợ lý của ông cảm thán.

“Anh không thể canh tác với hai trăm thước Anh,” người sếp nói ngắn gọn.

“Chỗ đó giá bao nhiêu?”

“Không thể nói được. Tất cả đều tùy thuộc. Nhưng tôi sẽ ấn định giá thấp nhất trong khả năng của tôi trong bản báo cáo; nó trải ra khắp nhiều dặm từ bất cứ chỗ nào và khó đi tới.”

“Nhưng hai Fulông!” viên trợ lý lặp lại.

Vị Lensmand ghi một cách chính xác, hai Fulông về hướng nam, và hỏi: “Còn dãy đồi thì sao? Anh muốn bao nhiêu về hướng đó?”

“Tôi sẽ cần cho tới chỗ có nước. Ở trên đó có một nguồn nước lớn,” Isak nói.

Vị Lensmand ghi chú điều đó. “Và bao xa về phía bắc?”

“Sao, hướng đó không phải là vấn đề lớn. Hầu hết chỉ là đồng thạch nam và ít có cây cho gỗ.”

Vị Lensmand ấn định ranh giới về phía bắc là một Fulông. “Phía đông?”

“Hướng đó cũng không quan trọng. Chỉ toàn là đồng hoang trơ trụi từ đây cho tới Thụy Điển.”

Vị Lensmand lại ghi chép. Ông làm một phép tính nhanh, và nói: “ Đây sẽ là một miếng đất rộng, dù chỉ ở mức đó. Dĩ nhiên là ở bất kỳ chỗ nào gần làng nó sẽ đáng một khoản tiền to; không ai có thể mua nổi nó. Tôi sẽ nộp một bản báo cáo, và nói rằng một trăm Daler là công bằng. Anh nghĩ sao?” ông hỏi tay trợ lý.

“Giống như cho không,” người kia nói.

“Một trăm Daler?” Inger nói. “Isak, anh chẳng việc gì nhận một miếng đất to như vậy.”

“Không,” Isak nói.

Tay trợ lý vội vã xen vào: “Đó chính là điều tôi muốn nói. Nó quá lớn so với ông bà. Hai người sẽ làm gì với nó?”

“Canh tác nó,” ngài Lensmand nói.

Ông đã ngồi đó viết lách và làm việc trong đầu, với tiếng trẻ con khóc thỉnh thoảng nổi lên; ông không muốn lặp lại toàn bộ mọi chuyện một lần nữa. Nếu thế, ông sẽ về nhà rất muộn vào đêm đó, có lẽ không thể trước bình minh được. Ông nhét mớ giấy tờ vào túi; vấn đề đã ấn định xong.

“Thắng ngựa vào xe đi,” ông bảo người bạn đồng hành; rồi quay sang Isak: “Nói thật tình, họ nên cho không anh miếng đất này, và còn phải trả tiền cho anh nữa là khác, theo cái cách làm việc của anh. Tôi sẽ nói hết lời khi gửi bản báo cáo. Rồi chúng ta sẽ chờ xem Nhà nước đòi bao nhiêu cho chứng thư sở hữu.”

Khó mà nói được Isak cảm thấy thế nào về chuyện đó. Nói cho cùng, phần nào đó anh không phiền lòng lắm khi thấy rằng miếng đất của mình có một trị giá cao, sau những gì anh đã thực hiện. Còn về số tiền một trăm Daler, anh có thể xoay xở để trả hết, không còn ngờ gì nữa, sau một thời gian. Anh không còn vướng bận gì về nó; anh có thể tiếp tục làm việc như đã làm trước đó, phát quang và trồng trọt, đưa về những súc gỗ từ những cánh rừng không người chăm sóc.

Isak không phải là loại người lo lắng chờ xem điều gì sẽ tới; anh làm việc.

Inger cám ơn vị Lensmand và hy vọng ông sẽ nói giúp họ một lời với Nhà nước.

“Vâng, vâng. Nhưng tôi không nói về tôi. Tất cả những gì tôi phải làm là nói những gì tôi đã nhìn thấy, và những gì tôi suy nghĩ. Đứa bé nhỏ nhất ở đằng kia bao nhiêu tuổi rồi?”

“Gần sáu tháng.”

“Trai hay gái?”

“Trai.”

Vị Lensmand này không phải là một bạo chúa, mà là một người hời hợt và tận tâm quá mức. Ông làm ngơ tay trợ lý Brede Olsen. Tay này, do đặc tính chức vụ của y, lẽ ra phải là một chuyên gia trong những vấn đề như thế; vấn đề đã được giải quyết ngay lập tức, với sự phỏng chừng. Thế nhưng đây là một vấn đề khá nghiêm trọng đối với Isak và vợ anh – phải, và đối với những con cháu kế thừa của họ, có thể đối với nhiều thế hệ. Nhưng ông đã lập một hồ sơ về nó ngay tại chỗ, vì điều đó làm ông hài lòng. Đồng thời ông cũng là một người tốt bụng; ông móc từ trong túi ra một đồng tiền sáng loáng và trao nó cho bé Sivert; rồi ông gật đầu chào những người khác và đi ra chỗ chiếc xe trượt.

Đột nhiên ông hỏi: “Các bạn gọi nơi này là gì?”

“Gọi nó ư?”

“Phải. Tên của nó là gì. Chúng ta phải có một cái tên cho nó.”

Chưa ai từng nghĩ tới điều này trước đó. Inger và Isak nhìn nhau.

“Sellanraa?” vị Lensmand nói. Hẳn ông đã tự nghĩ ra nó; có lẽ nó không phải là một cái tên gì cả. Nhưng ông ta chỉ gật đầu, và lặp lại, “Sellanraa!” rồi đánh xe đi.

Lại ấn định theo phỏng đoán, bất kỳ chuyện gì cũng ổn. Cái tên, giá cả, những ranh giới…

Vài tuần sau, khi Isak đi xuống làng, anh nghe được những lời đồn về một chuyện gì đó liên quan tới Lensmand Geissler; có một cuộc điều tra về một khoản tiền nào đó và ông không lý giải được, và vụ việc đã được báo cáo lên thượng cấp của ông. Ổ, những chuyện như thế đã xảy ra; có một số kẻ sẵn lòng lao qua cuộc đời bằng bất cứ cách nào, cho tới khi họ dẫm cả lên những người đi bộ.

Thế rồi một hôm Isak xuống làng với một xe củi, và quay về, còn ai khác trở về cùng anh trên cỗ xe trượt nữa ngoài Lensmand Geissler. Ông bước ra khỏi hàng cây lên chỗ con đường, vẫy tay và chỉ đơn giản nói: “Anh đưa tôi đi cùng chứ?”

Họ đi một lúc, không ai nói lời nào. Một lần người hành khách rút từ trong túi ra một chai rượu bẹt và đưa lên nốc; rồi mời Isak, nhưng anh từ chối. “Tôi e là chuyến đi này sẽ làm khổ cái bao tử của tôi,” vị Lensmand bảo.

Ông bắt đầu nói ngay về vụ đất đai của Isak. “Tôi đã gửi ngay bản báo cáo, với một kiến nghị tha thiết theo lý lẽ của tôi. Sellanraa là một cái tên đẹp. Thực ra, họ nên cho không anh chỗ đất đó, nhưng tất nhiên là không nói như thế được. Nếu tôi làm thế, họ chỉ cảm thấy bị xúc phạm và áp cái giá của chính họ lên nó. Tôi đã đề nghị năm mươi Daler.”

“Thế à. Ngài bảo là năm mươi? Không phải là một trăm?”

Geissler nhíu mày suy nghĩ một lát. “Theo tôi nhớ thì là năm mươi. Vâng…”

“Thế bây giờ ngài định đi đâu?” Isak hỏi.

“Qua bên Vesterbotten, tới chỗ họ hàng của vợ tôi.”

“Khó mà đi qua con đường đó vào thời điểm này trong năm.”

“Tôi sẽ xoay xở. Anh có thể đi với tôi một chặng không?”

“Chà; ngài phải đi một mình thôi.”

Họ về tới nông trại, và vị Lensman ở lại đêm, ngủ trong căn phòng nhỏ. Sáng hôm sau, ông lại lôi chai rượu ra, và nhận xét: “Tôi chắc chắn là chuyến đi này sẽ làm khổ cái bao tử của tôi.” Với những chuyện khác, ông cũng giống như lần trước, tốt bụng, quả quyết, nhưng hay quan trọng hóa và ít quan tâm tới những chuyện riêng của mình. Nói cho cùng, có lẽ mọi chuyện sẽ không tệ lắm. Isak đánh liều chỉ ra rằng không phải toàn bộ sườn đồi đều được trồng trọt cả, mà chỉ là những khu vực nhỏ đó đây. Vị Lensmand tiếp nhận thông tin đó với một vẻ lạ lùng. “Tôi biết rõ điều đó, tất nhiên, vào lần trước khi tôi tới đây, khi tôi lập bản báo cáo. Nhưng Brede, cái tay đi với tôi, anh ta không nhận ra điều đó. Brede, anh ta chả tốt tí nào. Nhưng họ chỉ làm việc trên bàn giấy, Với mọi cơ sở mà tôi đã ghi vào, và chỉ một vài bó cỏ khô, một vài giạ khoai, họ sẽ nói ngay lập tức rằng nó phải là đất xấu, đất rẻ, anh có hiểu không. Tôi đã làm hết sức vì anh, và anh hãy nhớ lấy lời tôi, chuyện đó sẽ ổn thôi. Đất nước cần có hai trăm ba mươi ngàn gã thuộc loại người như anh.”

Vị Lensmand gật đầu và quay sang Inger. “Đứa nhỏ nhất bao nhiêu tuổi?”

“Nó chỉ mới chín tháng thôi.”

“Và là một bé trai, phải không?”

“Vâng.”

“Nhưng anh phải theo dõi và giải quyết xong xuôi chuyện đó ngay khi nào có thể,” ông lại nói với Isak. “Hiện giờ có một người khác muốn mua, ở giữa chỗ này và làng, và khi anh ta làm chuyện đó, miếng đất này sẽ có giá hơn nữa. Anh hãy mua ngay bây giờ, chiếm lấy chỗ trước, và cứ để cho giá tăng lên sau đó; theo cách đó, anh sẽ nhận được một sự đền bù nào đó cho tất cả những cần lao anh đã đặt vào nó. Chính anh là người đã khởi sự canh tác ở đây. Trước đây nó chỉ là một vùng đất hoang vu.”

Họ rất biết ơn lời khuyên của ông, và hỏi không phải chính ông sẽ sắp xếp vụ này hay sao. Ông đáp rằng ông đã làm tất cả những gì có thể; bây giờ mọi chuyện tùy thuộc ở Nhà nước. “Giờ tôi sẽ qua Vesterbotten, và tôi sẽ không quay lại,” ông nói thẳng với họ.

Ông cho Inger một đồng tiền vàng, và số tiền đó là quá nhiều. “Anh có thể mang một ít thịt xuống cho gia đình tôi dưới làng khi giết thịt lần sau,” ông nói. “Vợ tôi sẽ trả tiền cho anh. Mang xuống một thỏi pho mát gì đó bất cứ khi nào anh có thể. Bọn trẻ thích nó.”

Isak đi với ông lên đồi; đất ở trên cao chắc hơn, dễ canh tác hơn phía dưới. Isak nhận được cả một đồng Daler.

Lensmand Geissler rời nông trại theo cách đó, và ông không quay lại. Không phải là mất mát lớn, người ta bảo, ông đang tìm kiếm như là một con người hay ngờ vực, một kẻ phiêu lưu. Không phải ông không có kiến thức; ông là một người biết nhiều hiểu rộng, đã học hỏi môn này môn khác, nhưng ông sống quá tự do và tiêu tiền của những người khác. Sau đó mọi chuyện vỡ lỡ ra rằng ông đã rời khỏi làng sau một lời khiển trách gay gắt của Amtmand [6] Pleym, thượng cấp của ông; nhưng không có một hành động chính thức nào ảnh hưởng tới gia đình ông, và họ tiếp tục sống ở đó – một thời gian dài sau đó – vợ và ba người con của ông. Và ít lâu sau khoản tiền không thể giải trình đã được gửi về từ Thụy Điển, vì thế không thể nói rằng vợ và các con của Geissler bị giữ lại như những con tin mà chỉ đơn giản ở lại là vì họ muốn thế.

Isak và Inger không có lý do gì để than phiền về những giao dịch giữa Geissler và họ. Và không thể nói được người kế nhiệm của ông sẽ là loại người nào – có lẽ họ sẽ phải làm lại toàn bộ chuyện này một lần nữa!

Ngài Amtmand cử một trong các viên thư ký của ông tới làng để trở thành Lensmand mới. Ông ta vào khoảng bốn mươi, là con trai của một quan tòa địa phương, tên là Heyerdahl. Ông ta thiếu điều kiện để theo học đại học và tiến thân theo cách đó; thay vì thế, ông ta buộc phải ngồi trong một văn phòng, viết lách ở một cái bàn giấy suốt mười lăm năm. Ông ta chưa kết hôn, không bao giờ có đủ khả năng để kiếm một người vợ. Sếp của ông ta, Amtmand Pleym, đã tiếp nhận ông ta từ người tiền nhiệm, và trả cho ông ta cùng một khoản lương khốn khổ như trước; Heyerdahl nhận nó, và tiếp tục ngồi viết ở cái bàn giấy như trước.

Isak thu hết can đảm và tới tìm gặp ông ta.

“Hồ sơ của trường hợp Sellanraa… Chúng đây rồi, vừa mới chuyển về từ Ủy ban. Họ muốn biết tất cả mọi chuyện – toàn bộ vụ việc đang trong tình trạng rối ren đáng sợ, như Geissler đã để lại,” viên quan chức nói. “Ủy ban muốn được thông báo còn có khoản thu hoạch đáng kể nào liên quan tới trang trại đó không. Có thu được gỗ lâu năm không. Có khả năng về quặng hay những thứ kim loại giá trị trên các dãy đồi kề bên không. Có ghi chú về nguồn nước, nhưng không có lời nào về việc đánh bắt cá. Cái ông Geissler này có vẻ đã cung cấp những thông tin nhất định, nhưng ông ta không đáng tin cậy, và ở đây tôi cứ phải làm lại toàn bộ vụ việc theo ông ta. Tôi sẽ đi lên Sellanraa để kiểm tra kỹ lưỡng và định giá. Đi lên đó hết bao nhiêu dặm? Tất nhiên, Ủy ban yêu cầu rằng cần phải vẽ những ranh giới phù hợp: vâng, chúng tôi sẽ phải xem xét các ranh giới theo đúng trình tự.”

“Xác định các ranh giới vào mùa này không phải là việc nhẹ nhàng,” Isak nói. “Không, cho tới muộn hơn vào mùa hè.”

“Dù sao đi nữa, nó phải được thực hiện. Ủy ban không thể chờ tới tận mùa hè để có câu trả lời. Chính tôi sẽ lên đó ngay khi có thể đi được. Trong bất kỳ trường hợp nào thì tôi cũng phải đi lên mé đó, có một người đang yêu cầu mua một mảnh đất khác.”

“Có phải đó là người sẽ mua đất giữa tôi và ngôi làng không?”

“Không thể nói, tôi chắc chắn. Rất có thể. Thật ra, đó là một người từ văn phòng ở đây, viên trợ lý văn phòng của tôi. Anh ta cũng làm ở đây hồi thời Geissler. Đã hỏi Geissler về chuyện đó, tôi hiểu, nhưng Geissler đã lãng tránh; bảo rằng anh ta không thể canh tác cả một trăm thước đất. Vì thế anh ta đã gửi đơn lên ngài Amtmand, và tôi đã được chỉ thị xem xét toàn bộ vụ việc. Lại thêm một vụ rối ren của Geissler!”

Lensmand Heyerdahl đi lên nông trại, và đưa viên trợ lý Brede đi cùng. Họ bị ướt sũng người khi băng qua những đồng cỏ, và còn ướt hơn nữa trước khi họ kết thúc việc lê bước tìm những đường ranh giới qua lớp tuyết đang tan và bùn tuyết ở khắp trên dưới những ngọn đồi. Ngài Lensmand bắt tay vào việc một cách sốt sắng vào hôm đầu, nhưng đến ngày thứ hai ông ta thấy đã quá đủ và tự hài lòng với việc đứng yên trong hầu hết thời gian, chỉ trỏ và la hét về các hướng. Không có thêm lời nào về việc thăm dò quặng trên “dãy đồi tiếp giáp,” còn về phần những thu hoạch có thể bán được – họ sẽ nhìn qua những cánh đồng trên đường trở về, ông ta nói.

Ủy ban yêu cầu thông tin về khá nhiều điểm – có những bảng kê cho tất cả các thứ, không còn ngờ gì nữa. Điều duy nhất có vẻ hợp lý là câu hỏi về gỗ. Tất nhiên có một ít gỗ tốt nằm trong những ranh giới mà Isak đang đề nghị được giữ, nhưng không đủ để tính tới chuyện bán buôn; không có nhiều hơn mức cần thiết để duy trì nông trại. Thậm chí nếu có nhiều gỗ đi nữa, ai sẽ là người đưa chúng đi suốt nhiều đặm đường tới nơi có thể bán được chúng? Chỉ có Isak, lăn lóc khắp rừng như một con thuyền gắn bánh xe để chở một vài súc gỗ tốt xuống làng vào mùa đông, đổi lấy ván xẻ để làm nhà cửa.

Có vẻ như Geissler, con người khó hiểu đó, đã gửi một bản báo cáo không dễ dàng đánh đổ. Người kế nhiệm của ông đang đi qua toàn bộ quá trình một lần nữa, cố tìm ra những sai sót và những điều rành rành là không chính xác – nhưng tất cả đều vô ích. Điều đáng chú ý là ông ta liên tục hỏi ý kiến của viên trợ lý, và lưu ý tới những gì anh ta nói, một điều mà không bao giờ Geissler làm. Ngoài ra, phải cho rằng viên trợ lý đó cũng đã thay đổi ý kiến của chính y, vì giờ đây bản thân y cũng là một người muốn mua lại đất công do Nhà nước quản lý.

“Còn giá cả thì sao?” vị Lensmand hỏi.

“Năm mươi Daler là khoản cao nhất mà họ có thể đòi hỏi một cách công bằng đối với bất kỳ người mua nào,” tay chuyên gia đáp.

Lensmand Heyerdahl soạn thảo bản báo cáo của mình với văn phong chải chuốt. Geissler đã viết rằng: “Người đàn ông này cũng sẽ đóng thuế đất hàng năm; anh ta không thể có đủ tiền để trả hơn năm mươi Daler cho mảnh đất, dưới hình thức trả góp trong thời hạn mười năm. Nhà nước có thể chấp nhận đề nghị của anh ta, hoặc tước lấy đất đai và thành quả lao động của anh ta.” Heyerdhal viết: “Hiện nay anh ta đang nhún nhường cầu xin được nộp đơn này lên Ủy ban: rằng anh ta sẽ được phép sở hữu mảnh đất này, mà trên đó, dù không có quyền sở hữu chính đáng, anh ta đã tạo ra những cải thiện đáng kể cho tới thời điểm này, với một giá tiền là 50 – năm mươi – Speciedaler, số tiền sẽ được trả góp hàng năm này có vẻ phù hợp với việc chia lô tương tự của Ủy ban.”

Lensmand Heyerdahl hứa với Isak sẽ cố làm hết sức. “Tôi hy vọng sẽ thành công trong việc đem tới cho anh quyền sở hữu điền sản này,” ông ta nói.

[6] Quan chức đứng đầu một khu vực hành chính cấp huyện ở Na Uy.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: